Çakıları ve bıçakları daha iyi anlamak için https://natureland.com.tr/blog sayfamızdaki diğer sistematik yazıları okuyabilirsiniz. Uluslararası saygınlık kazanmış bıçak inceleme sitelerinden, dergilerden ve büyük organizasyonlardan güncel takipte bulunabilirsiniz. Yapılan objektif testleri de araştırabilirsiniz. Bağımsız sitelerden ve otorite olarak tanımlanan tecrübeli ve saygınlığını parayla değişmeyecek kişilerden de bilgi edinebilirsiniz. Erişeceğiniz bilgilerin, sitemizdeki yazılarla temelde çelişmeyecek olması gururumuzdur.Bu yazı, sık yöneltilen kimi sorulara karşılık verebilmek üzere hazırlanmıştır. Çakı veya bıçağın seçiminden başlayan bilgiler; alım sonrasını içeren bakım başlığıyla (Kullanımdan başlatabileceğimiz bakım; temizleme-yağlama, saklama ve bileme konularının da başlığı olarak seçilmiştir.) devam etmektedir.
SEÇİM
Hayat, tercihlerden ibaret… Bu başlık altındaki yazı, çakı ve bıçakların seçimi için temel kriterleri hatırlatmak ve temel sayılabilecek bazı noktaları derlemek için kaleme alınmıştır.O yolu katedenlerin deneyimlediği gibi, bilgi edindikçe; çakı ve bıçakların sahip olduğu farklı unsurları daha iyi anlayacaksınız ve beklentileriniz de buna göre şekillenecek.Ne istediğinizi daha iyi bildikten sonra müşteriye özel yapım (custom) çakılara da yönelebilirsiniz. İhtiyaçtan fazlasına açılan kapılardan geçebilirsiniz. Dahası, kendi kullanacağınız çakı veya bıçağı tasarlayabilir ve onu yaptırabilir ya da belki yapabilirsiniz.Sizin için bir gözde hep olacaksa da bıçak meraklılarının meşhur sırrını (!) sizle paylaşalım: Bu merak asla tek çakıyla ya da bıçakla kalmayacaktır. Bu, paylaşanların bildiği tutku kadar, her bıçağın yerinin ve zamanının olmasıyla da bağlantılıdır.Çakı veya bıçak seçimini etkileyen kriterler şu şekilde ele alınabilir:Bütçe, kullanım alanı, görünüm, karakter bağıntısı, koleksiyon-yatırım, marka güveni.
BÜTÇE
Maalesef ilk sıraya bütçeyi koymamız gerekiyor… Tüm piyasa ürünleri gibi, çakı ve bıçaklarda da artan fiyatlara göre niteliklerin yükseldiği-yükselmesi gereken bir hiyerarşi söz konusudur. ‘‘Yükselmesi gereken’’ kısmını, malum nedenlerle, eklemek zorundayız. Burada müşteriye düşen görev, beğendiği ürünün uluslararası fiyat hiyerarşisindeki yerini, emsalleri açısından da karşılaştırarak saptamak olacaktır. Beğendiğiniz ürünü, aynı kondisyon ve şartlara bağlı olmak kaydıyla, daha az bedel karşılığında alabiliyorsanız alın.‘‘Bunu almak için bu meblağı verebilirim’’ dediğiniz çakı ve bıçaklar doğal olarak diğerlerini dışta bırakacaktır.
KULLANIM ALANI
Çakı veya bıçağın hangi amaç veya amaçlarla kullanacağı, alıcının kendisine sorması gereken ilk sorudur. Benim de tasarım ya da tavsiye isteyen kişilere ilk sorum budur.Kullanım alanı-alanları ve kullanım ortamı-ortamları dikkate alınarak; en, boy, kalınlık, ağırlık, malzeme seçimi, biçim, uç ve ağız yapısı gibi konularda optimizasyonlara gidilmektedir. Bir el aleti olan çakı-bıçak için ergonomi de vazgeçilmez niteliktedir.Unutmamanız gereken temel unsur şudur: Malzemenin niteliği ve geometri hemen hemen her şeyi belirler.Dolayısıyla, malzemenin ve malzemelerin niteliği tanınmalıdır ve geometri mutlaka dikkate alınmalıdır.
Geometri
Ebadı da içeren geometri, kullanım alanı hakkında hemen her şeyi söyler. Bilmeniz gereken ana prensip, doğası gereği incelen ve sivrilen formun en yakınından hangi oranda desteklendiğidir. https://natureland.com.tr/blog adresindeki, ‘‘bıçakların tasnifi’’ ile biten yazılardaki saçaklanmanın odak noktası bu prensiptir. Bunun yanında fizik kanunları ve kullanıcının anatomisi de dikkate alınarak kullanıma göre dengelenen bir şekillenme söz konusudur. Bıçağın sahip olduğu geometri, malzemenin niteliği kadar önemsenmelidir.Malzemeler HakkındaBıçaklar ve çakılar, farklı malzemeler kullanılarak üretilebilirler. Malzeme seçimini etkileyen başlıca faktör, kullanım alanıdır. İhtiyaç neyse ona göre (Dayanıklı, hafif, şık, nadir, değerli, hijyenik vb. niteliklere sahip) malzemeler kullanılır. Tabii maliyet de malzeme seçiminde önemli bir rol oynamaktadır. İşlenebilirlik de maliyete yansıyan önemli bir faktördür.
Namlu Malzemesi
Çakı-bıçak namlusu malzemesinde arayış, değişik beklentilere göre farklılaşabilse de temel nitelikler aynıdır. Bu nitelikler hem sert hem tok hem keskinleşebilen ve keskinliğini koruyabilen hem de çevresel koşullara dayanıklı bir yapı olarak özetlenebilir. Söz edilen değişik beklentiler; hafiflik, antimanyetik nitelik vb. şekilde sıralanabilir.
En önemli malzeme, temel işlevi gerçekleştirdiğinden, namluda kullanılacak malzeme kabul edilir. Bu da istisnalar (Titanyum, seramik vb.) dışında çeliktir.https://natureland.com.tr/blog adresinde çeliklerle ilgili spesifik başlıklara yer verilmiştir. Konu, aşağıda özet olarak ele alınmaktadır:Çok sayıda çelik, bıçak-çakı namlusu için aranan nitelikleri karşılasa ve bu amaçla kullanılsa da özellikle bıçak çeliği olması için geliştirilmiş çelik sayısı azdır.Karbon ve demirle ortaya çıkan çelik alaşımına, istenen amaca göre farklı eklemeler yapılmaktadır.
Çeliğe yapılan eklemeler ve oranları, değişik çelik türlerini meydana getirmektedir. Alaşımdaki farklı unsurların istenen sonuçları verecek şekilde bir araya getirilmesi, günümüzde hâlen devam eden bir yarıştır. Farklı elementlerin belli oranlara göre eklenmesi, çeliğin niteliklerini doğrudan etkilemektedir. En çarpıcı gelişmelerden birisi belki de krom eklemesi olmuş ve paslanmaz çelik elde edilmiştir. Bir çeliğin paslanmaz nitelik kazanabilmesi için minimum yüzde 12 (Bunun yarısı civarı ise, ‘‘yarı paslanmaz’’ statüsü anlamına gelir.) krom gerekmektedir. Fakat bu oran, çelik alaşımındaki diğer elementlere ve oranlarına da bağlıdır. Belirtmek gerekir ki çeliğin sahip olduğu paslanmaz nitelik, her koşulda ve sonsuz şekilde, kati değildir ve korozyona karşı üst düzey direnci ifade eder. Her paslanmaz çelik ibaresi de korozyona eşit direnç anlamına gelmez. Yani paslanmaz nitelikte kabul edilen çeliklerden bazıları, korozyona karşı daha dayanıklıdır.Genel anlamda, kullanılan çeliğe göre, ‘‘karbon çelik bıçaklar’’ ve ‘‘paslanmaz çelik bıçaklar’’ ayrımı yapılmaktadır. Her ikisinin de birbirine kimi avantajları (İlk akla gelenler şudur: Karbon çelikler, genelde daha yüksek tokluk sunarlar. Sertliğe bağlı olarak bileme kolaylığı da sağlarlar. Alaşımlarına bağlı olmakla birlikte, ısıl işlemleri de daha kolay yapılabilir. Paslanmaz çeliğin en önemli avantajı ise çevresel koşullara dayanıklı olmasıdır.) bulunan bu çelikler de çeşit çeşittir ve hem kullanım alanına hem de maliyete göre tercih edilebilirler. Özellikle paslanmaya direnci az olan bıçaklarda, çeliği korumak ve aynı zamanda kamuflaj sağlamak için, kaplama kullanılması da tercih edilebilmektedir. Bununla birlikte keskin kenarın ya da bileme çizgisinin kaplamadan azade kalacağı da göz önünde tutulmalıdır.
Çeliğinin üzerinde ‘‘carbon’’ yazan bıçak ya da çakı namluları, paslanmaya karşı koruması olmayan bıçakları ifade eder. Bu bıçakların paslanmaması için daha çok çaba göstermelisiniz ve daha sık bakım yapmalısınız. Çeliğinin üzerinde ‘‘rostfrei’’ ya da ‘‘stainless’’ yazan bıçaklar, paslanmaya karşı direnç gösteren çelikten imal edilmişlerdir. Eğer bu ibareler yoksa, muhtemelen çeliğin adı yazılıdır. Bu çeliğin niteliklerini araştırarak öğrenebilirsiniz.
Şunu da belirtmek yerinde olacaktır: Bir çeliğin bıçak çeliğinden beklentilerin tamamını en üst düzeyde karşılaması mümkün değildir. Paslanmaz nitelik ve tokluk birlikteliği konusunda kayda değer gelişmeler yaşanmış olsa da bu gerçek değişmemiştir. Dolayısıyla çelikte eksik görülen bir nitelik, diğer ve kullanım amacı bakımından öncelenen bir niteliğin artması anlamına gelebilir. Bunu şöyle örneklendirmeye çalışalım: Kumaşlar da çeşit çeşittir ve yün de bir kumaştır. Yeri, zamanı ve dolayısıyla hem avantajları hem de dezavantajları vardır. Uygun koşullar sağlanmadan yıkanınca çekebiliyor olması onu kalitesiz bir kumaş yapmaz.Damascus, bıçak çelikleri için, çok sorulan bir çeliktir. Damascus çelik, estetik ve işlevselliğiyle rağbet görmektedir. Damascus denildiğinde ‘‘Hangi Damascus?’’ sorusunu mutlaka sormalısınız. Damascus, Şam (Şam, Dımışk, Dımaşk, Damascus çeliği denilebilir. Dımışkî gibi nüanslar olsa da çelik ifade edildiğinde benzer çeliği anlatır bunlar.
Her birini ayrı çelik sananlar var... Aslında fark telaffuz. Bizde Şam denen şehir isminin etimolojisine inildiğinde ‘‘Dem-u Şakîk’’ yani kardeş kanı ile karşılaşılmaktadır. Kabil'in Habil'in kanını döktüğü yer Şam'ın kuzeyi imiş rivayeti bulunmaktadır. Bunun yanında Aramice Darmeśeq kelimesinin ise iyi sulanmış yer anlamına geldiği not edilmektedir.) anlamına gelmektedir.Kökeni Wootz çeliği olarak gösterilebilen ve sonrasında farklı çeliklerin bir arada dövülmesiyle üretilen çeliğin bu adla anılması, 9. yy. itibarıyla zamanının en üstün teknolojisiyle üretilen çeliklerin Şam merkezli olmasıdır. Bu çeliklerin Haçlı Seferleri sonrası Batı’ya yayıldığı görüşü hâkimdir ve kullanılan isim de bu görüşü destekler niteliktedir. Farklı çelikler, istenen yapıya-desene göre, katlanarak-burkularak-kesilip eklenerek dövülür ve katmanlı bir yapı ortaya çıkar. Damascus yapımında farklı çelikler kullanılarak işlevsellik (Çeliklerin sinerji oluşturması sağlanır. Örneğin, farklı çeliklerin kullanımıyla, esnek ve sert bir yapı oluşturulabilmektedir.) ve estetik (desenli görünüm) elde edilir. En önemlisi yapımında kullanılan çelikler olmak üzere, imalat tekniklerine ve desenlerine varıncaya kadar birbirinden farklı çok sayıda Damascus çelik bulunmaktadır. Günümüz teknolojisinde paslanmaz Damascus’lar da elde edilebilmektedir. Hatta iki yanı Damascus ve çekirdeği farklı çelik olan lamine Damascus çelikler de üretilmektedir. Özetle, her Damascus denen çelik, kesinlikle aynı değildir.Çelik imalatında geleneksel yöntemlerin yerini yeni teknikler almıştır. Değişkenlerin kontrol edilebildiği hassas ortamlar, imalat sürecine hâkimiyet getirmiştir. 20. yy. başlarından itibaren, aralarında toz metallerin (PM) de bulunduğu, modern üretim tekniklerine adımlar atılmıştır.Son olarak önemle şunu vurgulamak gerekir: Nasıl ki çelik, bıçağın kalbi sayılıyorsa; ısıl işlem de çeliğin kalbidir. Isıya, ısı değişimlerine, süreye ve ortam kontrolüne dayanan ısıl işlem; çeliğin mikro yapısını-fazları ve dolayısıyla mekanik özelliklerini etkilemektedir. Çok iyi dengelenmiş yapıya sahip bir çelik, kötü bir ısıl işlemle mahvedilebilir. Tam aksine, kâğıt üzerinde çok ilham vermeyen bir çelikten, iyi ısıl işlem sayesinde, verebileceği en yüksek performans alınabilir ve bu performans sizi şaşırtabilir. Farklı ısıl işlem formülleriyle çeliğin aynı sertliğe getirilmesi ama tokluğunun, aşınma direncinin ve hatta korozyon direncinin farklılaşması mümkün olabilmektedir. Diğer deyişle ısıl işlem; çeliğin göstereceği performansta çok önemli role sahiptir.
Sap Malzemesi
Sap malzemesi, dikkate alınması gereken ikinci unsurdur ama katlanır bıçaklar olan çakılarda sapın, tam kuyruklu bıçaklardan daha fazla önem kazanmış olduğunu belirtmek gerekir. Sap malzemesi, varsa kilit mekanizması, dramatik farklılıklar ortaya çıkarır. Hafif olması ve kolay açılması yanında güvenli kullanıma imkân vermesi, çakıdan beklenen başlıca unsurlardır.Farklı sap malzemeleri kullanılabilen çakılarda kritik bölgelerin, sağlam malzemelerle, desteklenmesi gerekir. Sağlamlık için balçak ve astar kullanımları da elzem hâle gelebilmektedir.Bıçak sapı olmaya uygun nitelikteki ahşaplar, çakıların sap malzemelerinde de kullanılabilen doğal malzemeler arasındadır. Diğer yaygın ve doğal sap malzemeleri kullanılan çakılar arasında; başta geyik boynuzu saplı çakılar olmak üzere boynuz saplı çakılar, kemik saplı çakılar, sedef çakılar ve hatta doğal taş saplı çakılar sayılabilir. Mamut dişi saplı çakı ve bıçakların görülmeye başlanması küresel ısınmanın belki de tek güzel yanıdır. Sentetik ve modern sap malzemeleri; hijyen, dayanıklılık, kolay işlenebilme vb. avantajlara sahiptir. Termoplastik elastomerler dâhil olmak üzere polimerler, lamine ahşaplar, G10, mikarta, alüminyum, titanyum, karbon fiber gibi modern sap malzemeleri revaçtadır.
Uzun zamandır kullanılan pirinç ve bakır da hâlen çakı saplarında kendilerine yer bulmaktadır. Bunun yanında, başka metallerin (zirkonyum, Alman gümüşü vb.) de kullanıldığına rastlanmaktadır. Değerli madenler altın ve gümüş de gerek yalın gerekse süsleme amaçlı kullanılabilmektedir. Kuyumculuk sektöründe karşılaşılan malzemeler, koleksiyon amaçlı çakı ve bıçaklarda yer bulabilmektedir. Estetik ve işlevselliğe hizmet eden sap malzemeleri, çakı ve bıçağın kompozisyonunun tamamlayıcısı ve sınıfının da bir göstergesi niteliğindedir.Her bir malzemenin spesifik niteliklerinin bilinmesi yerinde olacaktır. Aşağıda, sık kullanılan kimi malzemelerden bahsedilmektedir:
Ahşaplar: Aslen marangozluğun uzmanlığına giren ahşaplar, geleneksel sap malzemeleridir. Konforlu kavrayışa uygun yapıları, darbe emici özellikleri, cezbedici renk ve dokuları, işlenebilirlikleri ve göz aşinalığı sayesinde saplarda yer bulurlar. Her ahşabın da kendine özgü nitelikleri vardır. Güçleri (Basitçe sertliğe bağlanan gücün ortaya koyulmasında, elastikiyet ve kırılma noktaları gibi unsurlar da dikkate alınmaktadır. Ahşapların sertliğini ölçmek Janka Sertlik Testi ile mümkündür. Testte, 11,28 milimetre çapındaki çelik bilyenin ahşap örneğine yarıya kadar gömülmesi için gereken kuvvetin ölçülmesine dayanır.), damar desenleri-dokuları, renkleri, stabiliteleri, yağlı yapıları vb. değişkendir. Kimi daha kolay işlenebilir, kimi alerjik reaksiyona dahi neden olabilir. Firesi çok olanlar, nadir bulunanların daha pahalı olması da kaçınılmazdır. Dolayısıyla ahşap deyip geçmemek ve hangi ahşabın ne şekilde (işlemden geçmiş, boyanmış, cilalanmış vs.) kullanıldığını bilmek gerekir. Ahşapların alt kategorisi olarak lamine ahşaplar ve stabil hâle getirilmiş ahşaplardan söz etmek mümkündür.
Boynuzlar-Kemikler: Gergedan boynuzu gibi keratin istisna dışında, boynuz ve kemikler ilikli yapılardır. Dolayısıyla boynuz ve kemiklerin dışı sert ve içe doğru yumuşayan yapısı dikkate alınmalıdır. Bu anlamda süngersi iç kısmın gerekli tasarrufla kullanılması ve diş minesine benzetilebilecek dış kısmın tıraşlanmaması-az tıraşlanması önemlidir. Boynuzun sağlıklı-iyi beslenen hayvana ait olup olmadığı, düştükten sonra hangi koşullarda ne kadar doğada kaldıktan sonra toplandığı, iyi kuruyup kurumadığı-mümkün mertebe stabil hâle gelip gelmediği de önemlidir. Sert dış katman ve büzülme-eğilme gibi olağan tavırlar nedeniyle, montaj esnasında (özellikle pimler çevresinde) ve sonrasında bağlantı yerlerinde çatlaklar görülmesi sık karşılaşılan bir durumdur.Nadir görülen antilop boynuzuna karşın koç-bufalo-geyik boynuzu yaygın olarak kullanılmaktadır.Avcıların vazgeçilmezi olan geyik boynuzu sap malzemesi, sert ve dayanıklı yapıdaki seçkin bir doğal malzemedir. Her ne kadar onu elde etmek için av gerekmese de (Belli dönemlerde geyikler boynuzlarını düşürürler ve yerine yenileri çıkar.) geyik boynuzu, av bıçakları kompozisyonunu tamamlayan estetik ve işlevsel bir unsurdur. Geyik boynuzunun bir özelliği de her birinin farklı desen, ton ve dokular taşımasıdır. Söz konusu dokularla son derece iyi kavrama imkânı sunan geyik boynuzu, görselliğe önem veren kullanıcılar tarafından da tercih edilmektedir.Kemikler ve işlenmiş kemikler (jigged bone) de çakı ve bıçak saplarında yer bulmaktadır. İşlenmiş kemikler, genelde yüzeylerinde açılan oluklar ve renklendirmelerle, geyik boynuzu dokusuna ve görünümüne getirilirler.
G10: Cam elyaf temelli G10, sağlamlığı ve kaydırmaz yapısıyla bilinmektedir. Değişik renkler kazandırılması da mümkün olan bu dayanıklı malzeme, dayanıklı bıçaklar isteyen dış mekân kullanıcıların gözdesidir.
Mikarta: İyisi ve kötüsü arasında uçurum vardır. Aslen mikarta, pamuklu kumaş ve termoset reçineler (thermosetting resins) kullanılarak imal edilen bir malzemedir. Üretim için gerekli unsurlar; katmanlar, reçine, basınç ve ısıdır. Kaliteli mikartalar, bulaşık makinesine bile dayanabilecek niteliktedir. Rutubet başta olmak üzere çevresel koşullara karşı dayanıklı, sağlam ve iyi kavranabilen bir malzeme olan Mikarta; yaygın biçimde, kullanılan kumaşa ve kumaşın gözenek kalınlıklarına göre isimlendirilmektedir. Keten (linen) mikarta, dar; kanaviçe (canvas) mikarta, orta; çuval bezi-jüt kumaş (burlap-jute) mikarta geniş gözeneklere sahiptir. İmalat sürecindeki işçilik hatalarına ve pamuğa ikame malzemeler kullanılmasına dikkat gösterilmelidir.
Alüminyum: Havacılık sektörünün vazgeçilmezi olan modern malzeme alüminyum, bıçak dünyasında da hafifliği ve dayanıklılığı ile hüküm sürmektedir. Anodize edilerek değişik renk kazandırılabilmesi de bir avantajdır. Sap kanatlarının haricinde, sapta boş yer kazanmak veya sapı hafifletmek için gizli kuyruk (hidden tang) kullanılan ordu ve hayatı idame bıçaklarının sapları olarak da kullanılır. Bu malzemeden imal edilen bağlantı elemanları da bulunmaktadır. Saplarda genelde 6000 ve 7000 serisi alüminyumlar tercih edilir.
Titanyum: Uzay çağı teknolojisinde de kullanılan pahalı bir malzeme olan titanyum hem hafif hem dayanıklı hem de şık bir metaldir. Isıl işlem uygulanabilen Ti Gr5 alaşımı hâlinde şık ve sağlam çakı-bıçakların saplarında tercih edilir. Daha çok çakı saplarında tercih edilen titanyum da anodize edilerek farklı renklere kavuşturulabilir.
Karbon Fiber: Hem hafif hem sağlam hem de şık bir malzemedir. Ağırlığına göre şaşırtıcı bir güce sahiptir. Demetteki filaman sayısı ve basınç altında ustaca kurutulması kalitesini belirler. Farklı desen ve renkler ortaya koyulacak biçimde imal edilmesiyle ve kimi ilavelerle daha kompozit yapılara kavuşturulmasıyla popülerliği artmaktadır.Sentetik Malzemeler: Kolay işlenebilirlikleri, bazılarının kalıplanabilmeleri, kolay temizlenebilmeleri, kavrama kolaylığı sunanlarının bulunması ve maliyet gibi unsurlarla yaygın olarak kullanılırlar.Bu malzemeler ve yer darlığıyla sayamadığımız diğerleri, birlikte de kullanılabilirler. Hafiflik ve dayanıklılığı harmanlamak ve bunu şıklıkla birleştirmek esastır. Örneğin, astar veya balçakların metal ve sap malzemesinin hafif ve kaydırmaz nitelikte olduğu çakılar hem dayanıklılığı hem iyi kavramayı hem de ağırlığı optimize edebilir. Benzer bir örnek olarak, çakının kilit görevindeki arka kanadının titanyum ve ön kanadının ise G10 olarak seçildiği yapılar gösterilebilir vs.
Ek Malzemeler ve Bağlantı Elemanları
İyi ve konforlu kavranabilen hafif ve sağlam, aynı zamanda şık ürünler elde etmek için; uygun sap malzemelerine ihtiyaç duyulmaktadır. Namlu ve sap malzemesi yanında, kabzanın tüm donanımını dikkate almak gerekir. Montaj da önemli bir unsurdur. Bu bağlamda, montaj dünyasının ortak paydası olan, bağlantı elemanları da önem kazanır.Ek malzemeler (koruyucu siperler, açışa yardımcı kimi unsurlar, dip topuzu, ara parçalar, vs.) ve bağlantı elemanlarının niteliklerini de bilmek gerekir. Bunlar da her zaman olmasa da genelde; paslanmaz çelik, çelik, titanyum, alüminyum, pirinç gibi metallerdir. Bunun dışında, gözle görünebilecek şekilde, iki ayrı malzeme arasına giren ve kimi zaman conta işlevi gören [Bıçak saplarındaki ara parçalar, çelik astarlar veya kuyrukla sap malzemesi arasına serilen astarlar, O şeklinde halkalar (O-ring) gibi] kimi parçalar da bulunabilmektedir.Bağlantı elemanlarının vida ya da pimlerden oluşması büyük bir ayrımdır. Bunların konumları, biçimleri ve diğer nitelikleri önemsiz değildir. Eğer vidalar ve cıvatalar söz konusu ise daha dikkatli olunmalıdır. Çakılarda kullanılan rondelalar ve rulmanlar, sürtünmeyi azaltan ve montajı iyileştiren kimi unsurlardır. Bunların da hangi malzemeden ve ne şekilde imal edildiği, örneğin bilyelerin porselen mi yoksa çelik mi olduğu, meraklılarının bilmek isteyeceği konulardır.
GÖRÜNÜM
Çakı ve bıçaklarda estetik ve işlev birbirinin zıttı gibi düşünülse de tam olarak öyle değildir. Estetik ve işlevsellik bir arada bulunabilir ve birbirini besler niteliğe kavuşabilir. Bununla birlikte, kullanım tecrübesi az olan çakı-bıçak meraklılarının; estetiğe daha çok prim verdiği bilinen bir gerçektir. Bazı çakı ve bıçaklar ise kullanım amaçlı üretilmezler. Onlar, vitrinde sergilenecek ya da duvara asılacak birer süs eşyasıdır.Burada vurgulamaya çalıştığımız unsur, görünümden etkilenmenin, kullanıma dair temellerden yoksun olup olmadığıdır. Bu noktada, ‘‘Estetikle işlevselliği bütünleştiren bir ürünü, bunu tecrübesiyle okuyan bir göz mü değerlendirmektedir?’’ sorusu gündeme gelmektedir. Görünüşün doğal deneyim transferleri ve içgüdüsel temellerle ilişkisi tartışmasını bir kenara bırakalım ve malzeme kalitesini gölgelememesi gerektiğini yineleyelim. Çünkü başlarda dediğimiz gibi, hemen her şey geometri ve malzeme kalitesiyle ilişkilidir.
Son not olarak farklı olma refleksiyle işlevin baltalandığını üzüntüyle ifade etmiş olalım. Bu, müşteriye özel ürün taleplerinde olduğu kadar, profesyonel ihalelerde bile karşılaşılabilen bir durumdur.
